Op veel plekken in de wereld neemt polarisatie toe. Door de extreme standpunten wordt een dialoog steeds lastiger. Businessmodellen van bepaalde media voeden deze standpunten waardoor groepsvorming stevig aangewakkerd wordt. Iedereen heeft (recht op) een eigen standpunt. De vraag is echter hoe je die verschillende meningen zodanig bundelt dat je tot een breed gedragen oplossing komt. Als ondernemerscoach koppel ik diverse meningen binnen organisaties tot een gezamenlijk standpunt. Waarom lukt dat de politiek niet in onze maatschappij?
In een onderneming werk je graag met succesvolle teams. Zo’n team bestaat uit verschillende individuen. Elk individu praat in de ‘ik-vorm’: ‘ik wil, ik eis’. Zet je individuen bij elkaar, dan krijg je een groep, waarbij ieder nog steeds in de ‘ik-vorm’ praat. De uitdaging is om van een groep mensen een team te maken. Daarvoor doorloop je een aantal stappen. Uiteindelijk praat een team dan in de ‘wij-vorm’. De kracht en het succes van een team wordt bepaald door de mix van aanvullende kwaliteiten die met elkaar samenwerken. Als ondernemerscoach krijg ik een kick bij het stand brengen van succesvolle teams.
In onze maatschappij is er een vergelijkbaar beeld. Ook hier ventileren individuen hun eigen standpunten. ‘Ik’ staat in het handelen en denken dan stevig voorop. In onze parlementaire democratische rechtstaat ligt de macht bij het volk (de individuen). De individuen kiezen vertegenwoordigers om namens hen beslissingen te nemen met respect voor minderheden en transparantie. Die gekozen volksvertegenwoordigers zouden dan een team moeten vormen om tot succesvolle (maatschappelijke) oplossingen te komen. Helaas. De ‘uitverkorenen’ blijven op het niveau van een ‘groep’ hangen: ‘ik, ik, ik’. De verschillende meningen van deze volksvertegenwoordigers dragen via de media ook nog eens bij aan een stevige polarisatie.
Nog eens terug naar de succesvolle teams. In de eerder genoemde stappen om van een groep naar een team te komen, hoort het benoemen van gezamenlijke waarden. Bijvoorbeeld: we hebben respect voor elkaar (wat je bijvoorbeeld kunt vertalen met ‘gelijkwaardigheid’); we zijn betrouwbaar (wat je vertaalt met ‘afspraak is afspraak’). Voor onze democratische rechtstaat zijn dit opgelegde vereisten. In de huidige politiek lukt het benoemen en toepassen van deze waarden niet: er is vooral in de media geen respect voor elkaar, men komt afspraken niet na.In een succesvol team maak je ook nog eens gebruik van elkaars kwaliteiten en wijsheden om vraagstukken aan te pakken en op te lossen. De wijsheid van een groep of team kan je een zwermintelligentie noemen. Op een landbouwshow in 1906 konden omstanders het slachtgewicht schatten van een os. Van de ongeveer 800 mensen die de vraag beantwoordden, had niemand het antwoord goed. Ook de deskundigen niet. Maar het gemiddelde van alle antwoorden zat maar 500 gram van het goede antwoord af. Dit fenomeen staat sindsdien bekend als ‘de wijsheid van de menigte’, oftewel zwermintelligentie. Bij het toepassen van zwermintelligentie is de uiteindelijke oplossing van een vraagstuk voor iedere deelnemer een verrassing. Vooraf kan men die oplossing niet zelf bedenken. Je hebt de kennis en ervaring van elkaar nodig om tot een prachtig antwoord te komen. Je hebt een team nodig. De missie (het oplossen van een vraagstuk) is door de vrije geest van ieder teamlid met respect voor de anderen mede gelukt, omdat niemand de eer claimt of een schuld aan de ander geeft. Er heeft in dit proces ook niemand een vetorecht: iedereen is gelijkwaardig. Wat doen onze gekozen volksvertegenwoordigers? Zij sluiten anderen uit en kiezen niet voor een team met diverse wijsheden.
Hoe mooi zou het zijn als de volksvertegenwoordigers stoppen met hun ‘ik-verhalen’. Waar technologie, maatschappelijke druk en menselijk gedrag botsen, begint leiderschap. Wisselend leiderschap gebaseerd op zwermintelligentie zou een mooie aanvulling zijn op onze democratie. Helaas wint ‘ego’ het nu van de democratie. Jammer.
